IMG_1131Het Louis Hartlooper Complex (LHC) is een markante verschijning in de Utrechtse binnenstad. Het rijksmonument, bouwstijl Amsterdamse School, is tegenwoordig misschien wel het populairste filmhuis van Utrecht. Nog niet eens zo lang geleden maakte de politie hier de dienst uit.

Tegenwoordig schakel je een hip architectenbureau in als je een bijzonder gebouw neer wilt zetten. In het Utrecht van de jaren twintig van de vorige eeuw was dat anders. Veel van Utrechts monumentale gebouwen uit die tijd zijn ontworpen door een architect die ‘gewoon’ in dienst was van de Dienst Gemeentewerken van de gemeente Utrecht. Johannes Izak Planjer (1891-1966) bleef zijn leven lang ambtenaar en ontwikkelde als zodanig heel wat bekende bouwwerken, waaronder in 1926 een politiebureau aan de Tolsteegbrug. Het pand werd al snel bekend onder de naam Bureau Tolsteeg, een naam die niet zou misstaan als titel voor een spannende tv-serie.

Kneuterig
Ruim zeventig jaar nadat het politiebureau officieel werd geopend, verliet de Utrechtse politie Bureau Tolsteeg. ‘Met pijn in ons hart,’ vertelt Thomas Aling, woordvoerder bij de politie Utrecht. ‘Het was een geweldige plek, maar we waren er echt uitgegroeid.’ Oud-districtschef Lex Mellink is al even lovend over zijn oude werkplek. ‘We voelden ons er thuis, ondanks dat het te klein werd en allerlei gebreken vertoonde. Het hek van de binnenplaats weigerde bijvoorbeeld regelmatig dienst. Als je dan met de auto weg wilde, kon je het mooi vergeten! Het was maar goed dat er nooit meer dan zes auto’s op die binnenplaats pasten. Bureau Tolsteeg was ook heel kneuterig en laagdrempelig. De mensen liepen zo naar binnen, gewoon voor een gezellig praatje poep.’
Bureau Tolsteeg was populair, vervolgt Mellink, iedereen wilde er werken. ‘De sfeer was bijzonder. Dat had inderdaad te maken met het gebouw, maar met ook de locatie. De wacht zat bijvoorbeeld in de ruimte waar nu het restaurant van het Hartlooper zit, met uitzicht op de terrassen van het Ledig Erf.’ Thomas Aling kan erover meepraten: ‘Daar gebeurde vaak genoeg hoor, als de drank in de man is dan weet je het wel! Kwamen ze weer langslopen, een beetje uitdagen, een beetje dollen. Soms moesten we ingrijpen, maar meestal ging het goed.’

Stellings droom
Vanaf 1999 stond het unieke gebouw aan de Tolsteegbrug leeg en de Utrechtse filmregisseur, scenarist en producer Jos Stelling zag mogelijkheden. Een eerbetoon aan cinema kon het worden, een mausoleum voor de filmkunst zelfs. Stelling daagde de architecten uit tot creatief denken, want het oude politiebureau bood eigenlijk te weinig ruimte voor het realiseren van zijn droom. In de documentaire ‘Van Bajes tot Bios’ vertelt architect Otto Trienekes hoe hij ruimte creëerde: ‘We zijn ondergronds gegaan én we hebben het dak over een oppervlakte van honderd vierkante meter een meter omhoog gebracht.’ De grootste filmzaal van het LHC bevindt zich zodoende ondergronds, met daarbovenop nog een filmzaal en de karakteristieke foyer met het glazen dak. Deze foyer bevindt zich op de oude binnenplaats van het bureau – de buitenmuur is nog altijd duidelijk zichtbaar. En ja, dit is dezelfde binnenplaats waar eerder de dienders voor niets stonden te wachten tot het hek openging. In het Louis Hartlooper Complex liggen de contrasten voor het oprapen: de oude rode bakstenen en de ronde hoeken tegenover de zwarte coating en de strakke lijnen. Het waren bewuste keuzes van de architect; de oudbouw en de nieuwbouw worden hierdoor ieder hun waarde gelaten. ‘De contrasten maken er een spannend gebouw van,’ vindt Otto Trienekes.

Euforisch gevoel
Ondanks een paar tegenslagen – onvermijdelijk bij zo’n groot project – kostte de metamorfose van het oude politiebureau betrekkelijk weinig tijd. In de zomer van 2003 togen de slopers aan het werk, in september legde Louis Hartlooper jr. de eerste steen en in het voorjaar van 2004 verscheen de nieuwe naam op de gevel en werden de in plastic verpakte rode bioscoopstoelen naar binnen gedragen. Jos Stelling kwam in de dagen voor de opening maar weinig aan slapen toe, vertelt hij in eerder genoemde documentaire: ‘Het is zo’n euforisch gevoel; Hartlooper is precies wat het zijn moet!’ Op 22 juli 2004 gingen de deuren open voor publiek. Stellings droom is uitgekomen: anno 2011 is het LHC hét Utrechtse centrum voor film en cultuur. En, ook niet onbelangrijk, het Louis Hartlooper Complex zit op een van de gezelligste punten van Utrecht – maar dat wisten ze bij de politie allang.

Explicateur – een vergeten beroep
In het begin van de twintigste eeuw zag ‘een filmpje pikken’ er anders uit dan nu. De films in die tijd hadden geen geluid; er liep een explicateur door de zaal die de film in woord en gebaar uitlegde aan het publiek. Louis Hartlooper was zo’n explicateur, de populairste van Utrecht zelfs. De bioscopen Rembrandt en Vreeburg kochten hem verschillende keren bij elkaar weg en toen hij eens werd ontslagen, eiste het publiek zijn onmiddellijke terugkeer. Louis Hartlooper leefde van 1864 tot 1922.

verschenen in LUIDER, juli 2011

Altijd gezellig op de Tolsteegbrug | LUIDER
Getagd op:    

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *